باغ شیشه ای یا تراریوم اصطلاحی است که امروزه برای کشت در تنگ های شیشه ای دهان گشاد ،آکواریوم ،ظروف شیشه ای ... به کار می رود . اولین بار در سال 1829 دکتر وارد به طور اتفاقی از رشد تعدادی گیاه در یک ظرف شیشه ای توانست پی به راز تراریوم ببرد.

این عمل ضمن جالب و زیبا بودن ،بسیار سرگرم کننده نیز هست و روشی است برای رشد برخی از گیاهان آپارتمانی در محیط بسته که در منزل به دلیل برخی محدودیت ها نمی تواند به خوبی زندگی نماید .از جمله محدودیت ها می توان به آبیاری در منزل اشاره نمود که به دلیل عدم آگاهی کامل از نیاز آبی گیاه ،سبب از بین رفتن آن می شود. خشکی و یا زیادی آب هر دو می تواند به گیاه آسیب جدی وارد نمایی.در صورتی که باغ شیشه ای احتیاج به آبیاری چندانی ندارد ،چنان که یک بار آب آن به حال تعادل در می آید برای همیشه کافی است .زیرا رطوبت درون تراریوم به صورت جذب توسط ریشه و برگشت رطوبت توسط برگ ها به محیط باغ شیشه ای سبب تعادل رطوبت در آن می شود . این بخار آب در قسمت بالای شیشه مجددا به صورت قطرات آب به داخل بستر باز می گردد.

دهانه ظرف اگر باز باشد به راحتی می توان گیاهان مورد نظر را کاشت ولی اگر دهانه باریک باشد با ابزار و انبرهای ویژه ای اقدام به کاشت گیاهان می کنیم . ظروف دهان گشاد به دلیل تبخیر و تعرق بالا باید دارای درپوش مناسب شیشه ای باشند.

تغییرات درجه حرارت نیز از عواملی است که اغلب موجب از بین رفتن گیاهان در منزل می گردد. سرد شدن ناگهانی و یا گرم شدن خانه نیز می تواند سبب ایجاد تنش روی گیاه شود ولی در تراریوم کمترین تغییرات حرارتی وجود دارد و هم چنین به دلیل عدم ارتباط با محیط خارج از آفات و بیماری ها در باغ شیشه ای کاهش می یابد.

بنابراین می توان گفت چنانچه کشت گیاهان در باغ شیشه ای با دقت صورت گیرد ، نگهداری آن در منازل آسان تر بوده و زیبایی و جلوه آن از گلدان های معمولی به مراتب بیشتر است .

وسایل کار برای تهیه یک باغ شیشه ای:

برای ایجاد یک باغ شیشه ای لوازم زیر مورد نیاز است :

الف ) ظروف شیشه ای :

انواعی از ظروف شیشه ای چهارگوش ،جام ها و یا ظروف گرد به کار می رود. شیشه ها بی رنگ و کاملا شفاف و صاف تهیه شده باشند. به هر صورت محدودیت چندانی برای انتخاب ظرف ندارید.

ب ) لوله یا قیف :

از این لوله برای ریختن خاک ، قطعات زغال سنگ و یا سنگریزه و مواد دیگر به داخل شیشه استفاده می شود ؛ به خصوص اگر دهانه شیشه باریک باشد . جنس لوله و یا قیف ممکن است فلزی یا مقوایی یا ... باشد .طول این لوله ها بستگی به ارتفاع ظرف دارد .

ج ) وسیله کوبیدن خاک :

 می توان در انتهای یک نی مقداری چوب پنبه قرار داد و به وسیله آن خاک را کوبید یا سفت کرد . اگر دهانه بطری باریک باشد می توان از یک چوب پنبه که به انتهای چوبی یا سیمی متصل شده است استفاده نمود.

د) سیم و یا انبرک :

با سیم هایی که در ابتدا دارای قلاب می باشند گیاه را به داخل ظرف انتقال می دهیم . همچنین پس از مدتی به علت کدر شدن شیشه از داخل می توان با مقداری پنبه که بر روی سیم قرار می دهیم ،دیواره شیشه دهانه باریک را پاک نمود. از انبرک جهت کند علف های هرز و یا جمع آوری برگ و شاخه ها استفاده می شود.

ه ) تیغ تیز :

که به انتهای نی وصل شده و برای بریدن برگ های پژمرده و یا هرس گیاه مورد استفاده قرار می گیرد.

و ) میخ :

به انتهای یک چوب نازک میخی را به صورت وارونه فرو می کنیم ؛به این صورت که سر پهن میخ را بریده و تا نیمه در چوب فرو می کنیم . از این وسیله برای جمع آوری برگ هایی که از گیاه جدا شده و در ته ظرف افتاده استفاده می کنیم .

بستر کشت در باغ شیشه ای :

بستر کشت شامل سه لایه است که عبارتند از :

الف ) لایه زهکشی :

که در بخش تحتانی ظرف قرار دارد و بهترین مواد برای این کار پوکه صنعتی (لیک) دانه ریز و سنگریزه هایی است که حدود 1.5-1 سانتی متر قطر داشته باشند. وظیفه لایه زهکش هدایت آب اضافی به انتهای ظرف است. لایه زهکش بسته به اندازه ظرف شیشه ای ممکن است بین 2 تا 5 سانتی متر متغییر باشد . در برخی از گیاهان مثل کاکتوس که نیاز آبی کمتری دارد ، لایه زهکش را بیشتر می گیریم . سنگریزه ها را پس از شستشو در ته ظرف ریخته و کاملا صاف می نماییم . در ظروف خیلی کوچک می توان لایه زهکش را حذف نمود. فقط توجه داشته باشید ازدادن آب اضافی جدا خودداری نمایید .

ب) لایه زغال : این لایه طبقه میانی بستر کشت را تشکیل می دهد و بر روی لایه زهکش قرار می گیرد . قطعات زغالی که برای این منظور به کار می رود ، باید در حدود 1.5 سانتی متر طول و 7/. سانتی متر عرض داشته باشند . هرگز نباید از پودر زغال استفاده نمود که بی فایده است . قطعات زغال به منظور جذب کننده مواد سمی ترشح شده از خود گیاهان و یا خاک است. هم چنین مقداری از رطوبت اضافی را جذب می نماید. ضخامت این لایه بسته به ارتفاع ظرف می تواند متغییر باشد؛ به طور مثال در ظرفی به ارتفاع 100 سانتی متر یک لایه زغال در حدود 6-5 سانتی متر کفایت می نماید. بهتر است ابتدا زغال ها را بشویید تا خاک زغال روی جداره ظرف نشیند.

ج) خاک مناسب :

لایه بالای بستر کشت را باید با خاک مناسب پوشاند و گیاه را در این قسمت کاشت . باید دانست که گیاهان مختلف از نظر احتیاجات غذایی و خاکی با یکدیگر متفاوتند و برحسب نوع گیاه خاک مناسب را انتخاب می نمایند. به طور کلی این خاک نباید زیاد حاصلخیز و غنی باشد ، زیرا در غیر این صورت باعث تسریع رشد گیاه شده و با توجه به فضای محدود ظرف هماهنگی و زیبایی مجموعه از بین می رود . فرمول ارائه شده برای خاک متنوع است .

نکته :"در هنگام ریختن خاک به داخل شیشه مراقب باشید که جداره ظرف به گرد و خاک آلوده نشود ، چون پاک نمودن شیشه مشکل است . هم چنین پس از ریختن خاک مناسب سطح بستر را صاف و می کوبیم تا به اندازه لازم سفت شود. البته می توانید با تقلید از طبیعت ناهمواری هایی در سطح خاک ایجاد نمایید .

روش کشت در باغ شیشه ای:

بهتر است قبل از کشت گیاه ظرف شیشه ای را کاملا شسته و تمیز نماییم و سپس طرحی را که می خواهیم در باغ شیشه ای اجرا کنیم روی کاغذ ترسیم و یا به صورت عملی در خارج ظرف اجرا نمایی تا در موقع کاشت بتوانیم بدون تکرار و انجام تغییرات مداوم گیاهان را در محل مناسب بکاریم . به طور کلی نحوه کاشت و نگهداری گیاهان باغ شیشه ای به ترتیب ذیل می باشد :

1-                 گیاهان بزرگتر را در وسط ظرف می کارییم و گیاهان کوچک تر را در اطراف به قسمتی می کارییم که از تمامی جهات یک منظره زیبا داشته باشند. گیاهان کوچک را می توان به صورت مدور و یا مربعی شکل یا زیگزاگ کشت نمود.

2-                 گیاهان پر شاخ و برگ و یا دارای ریشه های حجیم را ابتدا هرس نمایید. پس در صورتی که ظرف دهانه گشاد باشد ،حفره ای در خاک متناسب با میزان ریشه ایجاد می کنیم و پس از کاشتن گیاه خاک اطراف ریشه را کمی سفت و متراکم می نماییم توجه داشته باشید که کشت گیاهان از قسمت حاشیه به طرف مرکز انجام شود تا از ریخته شدن خاک گیاهان حاشیه بر روی گیاهان وسطی جلوگیری شود ، زیرا تمیز نمودن آن کار مشکلی است . در صورتی که دهانه ظرف باریک باشد ،ابتدا به وسیله قیف خاک و لایه های زهکش را وارد نمایید . سپس حفره هایی متناسب با ریشه به وسیله سیم یا تکه ای چوب نازک ایجاد نمایید. گیاه را توسط سیمی که به صورت قلاب در آمده در محل خود قرار می دهیم و با وسیله ای که برای کوبیدن خاک قبلا طراحی کرده ایم پای گیاه را سفت می نماییم. می توانید سطح خاک را با خزه بپوشانید تا زیباتر به نظر برسد.

3-                 بهترین راه آبیاری باغ شیشه ای ،آب پاشی به صورت پودر آب با آبپاش های دستی است و یا آبیاری قطره قطره که از یک قیف استفاده می شود. این آبیاری به ملایمت انجام می شود و به طور یکنواخت در سطح خاک پراکنده می شودتا تمامی طح خاک مرطوب شود. میزان آب مناسب بر حسب نوع گیاه ،مورد کشت و حجم ظرف متفاوت است . توجه  اشته باشید که پس از آبیاری در ظرف را محکم بسته و زمانی می توانید از متعادل بودن میزان رطوبت اطمینان حاصل نمایید که فقط لایه نازک از آب روی درپوش ظرف تشکیل می شود . اگر این لایه بیشتر و تبدیل به قطرات بزرگ آب شود ،میزان آبیاری زیاد بوده و باید درپوش را برداشت تا آب اضافه بخار شود . اگر این لایه بخار آب تشکیل نشد نشان دهنده کمبود رطوبت است .

نکته :"در صورتی که از گیاهان مناطق مرطوب مثل سرخس ها استفاده شود ، میزان آبیاری را بیشتر از گیاهان مناطق گرم مثل کاکتوس می گیریم .

4-                 پس از آبیاری ،باغ شیشه ای را در محلی که دارای نور مناسب است قرار دهید و یا از لامپ های فلورسنت کوچک به صورت 24 ساعته استفاده شود.

بنابراین پس از کاشت باید چند روز مراقبت شدید به عمل آورد تا تعادل رطوبتی ،دمایی و نوری درون ظرف ایجاد شود و وقتی می توانیستیم این حالت تعادل را در ظرف ایجاد کنیم ،کار چندانی با تراریوم نداریم.

گیاهان مناسب برای باغ شیشه ای:

به دلیل استفاده از گیاهان مختلف در باغ شیشه ای و تفاوت در نوع نیازها از قبیل نور ،حرارت ،آب و رطوبت باید تا حدود زیادی بین گیاهان انتخابی یک سازگاری وجود داشته باشد. بهترین راه آن است که گیاهان را از یک تیره انتخاب شوند تا یک هماهنگی در بین گیاهان بوجود آید.

به عنوان مثال ،انواع کاکتوس و یا انواع سرخس ها را می توان استفاده نمود . در صورتی که از گیاهان گلدار مثل بنفشه آفریقایی استفاده می کنید ،مراقب باشید پس از اتمام دوره گلدهی و ریزش گل بر روی بستر حتما اقدام به جمع آوری گل ها نمایید تا باعث پوسیدگی و انتشار بیماری در تراریوم نشوند.

بهتر است از گیاهانی که دارای رشد رونده و سریع هستند مثل برگ بیدی استفاده نشود زیرا به گیاهان دیگر می پیچند و سبب خراب شدن باغ شیشه ای می شوند . هم چنین به دلیل رشد بالا همیشه نیاز به هرس دارند.

گاهی اوقات می توانید از گیاهان یک منطقه آب و هوایی استفاده نمایید ،به عنوان مثال :

الف ) گیاهان مناطق مرطوب استوایی :

کالادیو ،فیکوس ،مارانتا ،پیله آ،پیرومیا ،اسپاتی فیلوم ،سرخس های استوایی و پتوس .

ب) گیاهان مناطق جنگلی :

گل استکانی ،دم اسبی ،کلیتونیا ،بنفشه ،انواع عشقه .

ج ) گیاهان مناطق باتلاقی و گوشتخوار :

دیونه حشره خوار ،دروزرا ،آزولا ،مارچانتیا ،نخل مرداب.

د) گیاهان مناطق حاره :

انواع کاکتوس ها مثل ربوتیا ،کراسولا،هاورتیا،افوربیا،اشوریا.

در برخی از موارد ،با مراقبت های ویژه می توانید برخی گل های زینتی گران قیمت مثل ارکیده ها را هم در باغ شیشه ای پرورش دهید .

منبع :فعلی ،محمدرضا ،صاحب فصولی ،عید ،تکثیر و پرورش و نگهداری گل های آپارتمانی ،چاپ اول 85 هاتف  

نوشته شده در تاریخ دوشنبه 11 بهمن 1389    | توسط:    |    |
نظرات()