مقدمه
تالاب گاوخونی در سال 1354 هجری شمسی در فهرست تالاب های کنوانسیون رامسر به ثبت رسیده است. وسعت این تالاب بالغ بر 47000 هکتار برآورد می شود و در فاصله 140 کیلومتری جنوب شرقی اصفهان و 30 کیلومتری شهر ورزنه نزدیک ترین شهر تالاب قرار دارد . ارتفاع آن از سطح دریا 1470 متر می باشد و به حالت مثلثی شکل دیده می شود حداکثر عرض آن در حدود 50 کیلومتر و حداکثر طول آن 35 کیلومتر است.عمق آب در اکثر نقاط اندک و حدود یک متر است و در منطقه بسته ای بین رشته کوههای زاگرس و پیش کوههای ایران مرکزی واقع شده و شاید به صورت دره ی عمیقی بوده که توسط رسوبات آبرفتی پر شده باشد .

نزدیک ترین ارتفاع به تالاب کوه سیاه می باشد که ارتفاع آن از سطح فعالیت های آتش دریا 1752 متر میباشد كه جنس آن بازالت بوده كه در اثر فعالیتهای آتش فشانی در زیر دریا در دوران چهارم زمین شناسی شكل گرفته است .مناسبترین فصل برای دیدن تالاب اوایل زمستان و موقعی است كه پرتدگان مهاجر به اینجا كوچ می كنند . توصیه می شود وقتی هوا بارانی است به آنجا سفر نكنید و حتما با امكانات كامل و مجهز باشید . از شهر ورزنه تا رسیدن به تالاب حدود 30 كیلومتر از جاده خاكی است ولی به دلیل شنی بودن و پهن بودن جاده خیلی مشكل پیش نمی آید .

تالاب گاوخونی به عنوان بخشی حساس و مؤثر از طبیعت شرق اصفهان چنانچه مورد توجه و شناسایی دقیق قرار گیرد و برنامه‌ای جامع برای بهره‌برداری پایدار از آن تدوین گردد اثر بسیار زیادی در رشد و شكوفا كردن منطقه خواهد داشت. در سالهای اخیر بویژه سال جاری بدلیل خشكسالی و كمبود شدید ورود آب به تالاب و دخالت و دستكاری های انسان در حریم تالاب و انتقال آلاینده های شیمیایی و فیزیكی به آن شاهد آثاری از نابودی كامل تالاب بوده ایم . سال جاری تالاب یكی از كم رونق ترین دوره های حیات جانوری خود بویژه زندگی پرندگان مهاجر را تجربه می كند .

معرفی تالاب                                                            

نام انگلیسیgavkhouny swamp :

نام فارسی:   تالاب (باتلاق) گاوخونی

تالاب گاوخونی یكی از بكرترین چشم‌اندازهای طبیعی استان اصفهان محسوب می‌شود كه به علت موقعیت جغرافیایی و مشكلات دسترسی به آن به ویژه در گذشته چهره طبیعی‌اش كمتر با اقدامات سودجویانه بشر دستخوش تغییر شده است، از این رو جلوه‌های بی‌نظیر و چشم‌انداز‌های زیبایی را برای اهل ذوق و دوستداران طبیعت در دامان خود به وجود آورده است. این تالاب در آستانه ورود به كویر (مرز میان اكوسیستم‌ آبی با خشكی) واقع شده و انعكاسی از شرایط حاكم بر این دو بوم‌سازگان است.

برای بازدید از تالاب گاوخونی یكی از فصول زیر پیشنهاد می‌شود:

الف) اوایل بهار: در این ایام وضعیت آب و هوایی منطقه مطلوب و درجه دمای محیط مناسب است. از طرف دیگر چنانچه در زمستان گذشته میزان بارندگی قابل ملاحظه‌ باشد، در ارتفاعات و دامنه‌های شمالی مشرف به تالاب از جمله كوه سیاه، رویش انبوه گیاهان علفی و یكساله با رنگ‌های مختلف مناظر بسیار زیبایی را به وجود می‌آورد كه از بالای ارتفاعات مذكور می‌توان علاوه بر مشاهده‌ی این جلوه‌های زیبا، از تماشای چشم‌اندازهای طبیعی و بكر تالاب نظیر بخش چمن‌زار ، جنگل، دریاچه‌، تپه‌های شنی، بنجیا و . . . لذت برد . اما از آنجا كه پرندگان مهاجر تالاب جهت جوجه‌آوری و تولید مثل در آن باقی نمی‌مانند با گرم شدن هوا مهاجرت خود را به نقاط شمالی آغاز می‌كنند، در این ایام سال كمتر پرنده‌ای در تالاب دیده می‌شود.
ب)‌ فصل پاییز و اوایل زمستان:‌ در این زمان با سرد شدن هوا در نقاط شمالی، مهاجرت هزاران پرنده به تالاب آغاز می‌شود و با حضور انواع پرنده آبزی از جمله فلامینگو، اردك، كاكایی‌ها، حواصیل و . . . شكوه وصف‌ناپذیری در طبیعت زیبای تالاب حاكم می‌شود كه چشم هر بیننده‌ای را مجذوب می‌كند. اگرچه گاهگاهی با شلیك گلوله‌ای آرامش حاكم بر تالاب به‌هم می‌خورد و یا پرنده‌ای خونین بال از آواز خواندن باز می‌ماند. لازم به ذكر است كه در این فصول به خاطر امكان وجود بارندگی و خاكی بودن بخشی از مسیر- ورزنه تا گاوخونی- مسافرت می‌بایست با رعایت مسایل ایمنی همراه باشد و اتومبیل از جاده اصلی خارج نشود، در غیر این صورت امكان گیر افتادن در خاك‌های پف كرده‌ی حواشی قسمت‌هایی از جاده وجود دارد.
جهت بازدید از تالاب گاوخونی راه‌های مختلفی وجود دارد كه اغلب از شهر ورزنه می‌گذرد. این راه‌ها تا ورزنه آسفالته و از آن پس تا تالاب خاكی است. دسترسی به تالاب اغلب از طریق ورزنه صورت می‌گیرد، زیرا در این مسیر مسافت كمتری پیموده می‌شود. همچنین این راه به بخش‌های شمالی تالاب- محل الحاق زاینده‌رود- منتهی می‌شود كه دارای جلوه‌های زیباتر و طبیعت متنوع‌ ملایم‌تری نسبت به نخش‌های دیگر تالاب است. دسترسی به بخش‌های جنوبی تالاب از طریق روستای خارا امكان‌پذیر است. مهم‌ترین راه‌های دسترسی به تالاب عبارت‌اند از:
اصفهان- جوزدان- برسیان- اژیه- تالاب گاوخونی       
اصفهان- كوهپایه- هرند- اژیه- ورزنه- تالاب گاوخونی 
اصفهان- زیار- برسیان- اژیه- ورزنه- تالاب گاوخونی  
اصفهان- كوهپایه- هرند- قورتان- ورزنه- تالاب گاوخونی       
راه‌های فوق راه‌های معمول در مسافرت به تالاب است كه از بقیه راه‌ها سهل‌تر می‌باشند. علاوه بر این راه‌ها، راه‌های دیگری هم وجود دارند:
شهرضا- نیك آباد- اژیه- ورزنه- تالاب گاوخونی
جاده اصفهان- نایین (كیلومتر 98ورزنه- تالاب گاوخونی)        
اصفهان- زیار- حسن آباد جرقویه- خارا- تالاب گاوخونی        
اصفهان- ورزنه- حسن آباد جرقویه- خارا- تالاب گاوخونی      
با توجه به این كه راه‌های مذكور حداقل در بخشی از مسیر خاكی و كم رفت و آمد می‌باشند، رعایت نكات ایمنی مربوط به مسافرت به چنین نقاطی ضرورت دارد.

مهم‌ترین ویژگی‌ها و ارزش‌های زیست‌ محیطی گاوخونی     
از مجموع بیش از 200 تالاب موجود در كشور، 19 تالاب آن جزو تالاب‌های مهم بین المللی است كه تالاب گاوخونی یكی از آنها به شمار می‌آید. با توجه به این كه پذیرش هر تالاب در لیست كنوانسوین بین‌المللی رامسر بر اساس ملاك‌های مشخص و ارزش‌های بالای زیست‌محیطی صورت می‌گیرد، ثبت نام گاوخونی در كنار تالاب‌های مهم جهان خود دلیل آشكاری بر اهمیت و نقش همه‌جانبه این بوم‌سازگان آبی است. در ذیل به مهم‌ترین ویژگی‌ها و ارزش‌های زیست‌محیطی آن می‌پردازیم.

تصفیه آب و كاهش آلودگی آن         
تالاب گاوخونی در انتهای مسیر رودخانه زاینده‌رود واقع شده است. این رودخانه در طول مسیر خود با انواع فاضلاب‌های كشاروزی، صنعتی و شهری آلوده شده و این آلودگی‌ها در نهایت وارد تالاب می‌شوند. بسیاری از سموم ناشی از این آلودگی‌ها می‌تواند با وارد شدن در مسیرهای طولانی و پیچیده شیمیایی در یك زمان نسبتاً طولانی تجزیه و از درجه سمیت آن كاسته شود. به این ترتیب تالاب به عنوان یك تصفیه‌كننده‌ی طبیعی از آلودگی‌های بعدی سفره‌های آّب زیرزمینی جلوگیری می‌كند.

تثبیت تپه‌های شنی و جلوگیری از گسترش كویر        
از نقش‌های مهم و حیاتی تالاب، جلوگیری از حركت شن‌های روانی است كه در پهنه وسیعی از ناحیه غربی تالاب گسترش دارند. تپه‌های شنی مذكور تحت تاثیر رطوبت تالاب، پوشش گیاهی و خاصیت مویینگی خاك به مقدار زیادی تثبیت شده و در نتیجه شهرها، مزارع و روستاهای مجاور آن از خطر پوشیده شدن توسط شن‌های روان در امام هستند. بدیهی است در صورت نابودی بوم‌سازگان تالاب، روند گسترش كویر و حركت شن‌های روان به طرف مناطق شرقی اصفهان به یك بحران زیست‌محیطی تبدیل شده و مهاجرت روستاییان را به دنبال خواهد داشت.        

نوشته شده در تاریخ جمعه 17 تیر 1390    | توسط:    |    |
نظرات()