تاریخچه:

سابقه زندگی دراین استان به دوره های پیش از تاریخ و درحدود 6000 سال پیش از میلاد می رسد. در دوره ساسانیان باتوجه به اهمیت فعالیت های كشاورزی ، یكجا نشینی در منطقه افزایش یافت. در سده های اولیه دوره اسلامی با مهاجرت تركان ، كوچ نشینی دراین سر زمین بشدت رونق یافت. زندگی عشایری درمنطقه كه از دوره صفویه به بعد سرزمین لر بختیاری نامیده می شد ، رونق بسزایی یافت. عشایر اصلی استان را عشایر بختیاری تشكیل می دهند كه تابستان ها بعلت وجود مراتع واعتدال هوا دربخش كوهستانی زندگی می كنند.

اولین قانون تقسیمات کشوری مورخ ۱۳۱۲ هجری شمسی تحت عنوان قانون ایالات و ولایات، منطقه بختیاری را که تا قبل از آن به عنوان مجموعه‌ای واحد بود و به وسیله ایلخانی اداره می‌شد به چند بلوک تقسیم کرد. طبق این قانون بلوک ایذه تحت حاکمیت حاکم اهواز وبلوک آخوره (فریدونشهر) داران، گندمان، لردگان، اردل و غیره تحت سلطه حاکم نشین اصفهان قرار گرفت. در پی این تقسیمات منطقه بختیاری عملاً به سه حوزه مجزا ومتمایز از هم تبدیل گردید:

حوزه مال امیر (ایذه) و باغ ملک جزء حکومت اهواز و ولایت خوزستان شدند.

حوزه فریدن و فریدونشهر تحت عنوان بلوکات حاکم نشین اصفهان و در ردیف بختیاری مرکزی قرار گرفتند .

حوزه استان کنونی چهارمحال و بختیاری که در قالب یک حوزه تابع اصفهان شد.

 چهارمحال وبختیاری تا قبل از سال ۱۳۳۲ در قالب شهرستان شهرکرد وبختیاری از شهرستانهای استان اصفهان محسوب می‌شد. در این سال، شهرستان شهرکرد از استان اصفهان منتزع و به عنوان فرمانداری مستقل بختیاری درتقسیمات سیاسی کشور قرار گرفت. در سال ۱۳۳۷ شمسی فر مانداری مستقل بختیاری و چهارمحال به فرمانداری کل ارتقاء می‌یابد و در محدوده آن فرمانداریهای جدید بروجن و نیز بخش‌های جدید شوراب و گندمان ایجاد می‌گردند. در مصوبه سال ۱۳۵۲هیئت وزیران،فرمانداری کل چهارمحال و بختیاری به استانداری چهارمحال و بختیاری ارتقا یافت. نام بختیاری برای اولین بار در ذیل طوایف لر بزرگ توسط حمدلله مستوفی ذکر شده است. اما به عنوان یک نامجا و یک نام جغرافیایی در روزگار قاجار به زیستگاه ایل بزرگ بختیاری اطلاق شده است . براساس آخرین تقسیمات كشوری ، این استان دارای 6 شهرستان به اسامی : شهركرد ، بروجن ، فارسان ، لردگان و اردل وكوهرنگ و تعداد 15 بخش و 24 شهر و 34 روستا می باشد.

 

تعداد شهرستان

6

تعداد شهر

24

تعداد بخش

15

تعداد روستا

34

 وضعیت آب و هوایی:

استان چهار محال و بختیاری در بین كوه های زاگرس واقع شده و 79 درصد مساحت آن را مناطق كوهستانی و 21 درصد باقیمانده را دشت فراگرفته است. تراكم كوه ها از شرق به غرب افزایش می یابد و ارتفاع آنها نیز بیشتر می شود. از جمله معروفترین این ارتفاعات می توان به زردكوه ، سبزكوه ، كوه كلار ، كوه سالدران و كوه ریگ اشاره كرد. نواحی شرقی استان اغلب از دشتها و مناطق هموار تشكیل شده است. از مهمترین ویژگیهای مناطق هموار استان ، وجود دشتهای میان كوهی ، دشتهای فرونشسته و دره های تنگ ، كشیده و هم امتداد با چین خوردگی ها می باشد.

این منطقه با وجود مساحت کم ده درصد از منابع آب کشور را در اختیار دارد. به علت ماهیت کوهستانی مرتفع، که درمسیر بادهای مرطوب سیستم‌های مدیترانه‌ای قرار داشته و موجب صعود و تخلیه بار این سامانه‌ها می‌گردد، این استان دارای بارش نسبتاً مناسب است. غالبا در مناطق مرتفع نوع بارش به صورت برف است و وجود ارتفاعات پوشیده از برف یکی از ویژگیهای اقلیمی این استان است. در این استان بطوركلی آب و هوای كوهستانی حاكم است اما در برخی مناطق ، انواع آب وهوای محلی نیز وجود دارد. 3/39 درصد استان دارای تابستان های گرم و خشك می باشد و زمستانی نیمه سرد دارد. 4/32 درصد استان تابستان های معتدل و خنك و زمستان های سرد دارد. 21 درصد استان تابستان های معتدل و خشك و زمستان های بسیار سرد دارد. 6 درصد استان دارای تابستان های خنك و زمستان های بسیار سرد و مرطوب می باشد و حدود 3/1 درصد ازاستان نیز زیر پوشش برف های دایمی می باشد. میانگین دمای سالانه درارتفاعات شمال غربی حدود 4 درجه سانتیگراد و درمنطقه دشتی حدود 16 درجه سانتیگراد است. میانگین بارش سالیانه استان بین 240 تا 590 میلی مترمیباشد.

 به علت جوان بودن دوره کوه زایی، دراین منطقه وجود بلایا و مخاطرات طبیعی بسیاری چون سیل و زلزله، رانش زمین در اکثر نقاط آن مشاهده می‌شود. ریزشهای جوی و برف و باران منشاء سرشاخه‌های رودخانه کارون و زاینده رود هستند وآبخیزهای این دو رودخانه را به ترتیب ۱۳۸۰۰ و ۲۷۲۰ کیلومتر مربع شامل می‌شود.

 

ویژگی های طبیعی استان

شكل طبیعی استان بر مبنای ارتفاعات میانی رشته كوه زاگرس استوار گشته است. انباشت برف در ارتفاعات استان سبب شده معروفترین رودخانه های دایمی جنوب غربی و مركزی ایران یعنی كارون، زاینده رود و دز از ارتفاعات این استان سرچشمه گیرند. فرونشست های بوجود آمده همزمان با حركات زمین ساختی زاگرس و آب حاصل از ذوب برف كوههای بلند، تالابهای متعددی را در استان تشكیل داده است كه زیستگاه انواع پوشش گیاهی- جانوری می باشد. جنگلهای بلوط، زالزالك و برخی دیگر از گیاهان پهن برگ و نیز آبشار ها، غارها، چشمه سارهای با دبی آب فراوان، مناطق حفاظت شده، گردشگاهها و گردابها از دیگر عوامل طبیعی و اكوتوریسم استان محسوب می گردند. در مجموع استان در حال حاضر دارای بیش از 250 جاذبه شناخته شده طبعیی، تاریخی و مذهبی می باشد.

 

پوشش گیاهی استان

پوشش گیاهی از شمال غربی به جنوب شرقی تغییر می كند و به تراكم آن افزوده می شود . در شمال در منطقه شرق درة زاینده رود قسمت اعظم تپه كوههای آهكی مرتفع به سبب نبودن خاك كافی و منابع آب در سطح زمین شیب زیاد و ارتفاع از پوشش گیاهی عاری است در غرب زاینده رود در ارتفاعات شمالی و قسمت اعظم دشت لار و پایكوهها و دامنه های كوههای جهان بین چند زمین از جنگل و بوته های دائمی خالی است دامنه های میانی و كم شیب آن در بهار از بوته های كوتاه و مغذی دامی بارور می شود . در اینجا زوله ، كنگر ، مخلصه ، موجو ، یملیك ، گون و كتیرا می روید . هر قدر از این منطقه بیشتر به سوی غرب رویم . پوشش گیاهی غنی تر است . چنانكه در تنگ گزی چلگرد ، میزدج ، دامنه های پیشكوه های زردكوه و بخش حومة بروجن ، گندمان و درة وسیع چشمه زردكوه را مراتع جنگلی فراگرفته و چراگاه های نسبتاً قابل اعتمادی برای دامداری پدید آمده است .

در چلگرد و شوراب بازفت ، اردل ، شهریاری ، كوه سفید ، لاغرك ، كوه گیلاس و چشمة اول كوهرنگ علاوه بر گیاهان علوفه ای درختچه های نسبتاً مراتعی روئیده اند كه انواع گون مهمترین آنهاست . از میان نوع گون گزانگبین معروف است . كه گلهای آن در تابستان مورد بهره برداری كند . از ریشه نوع دیگر گون كتیرا بدست می آید و نوع سوم گون برای چرای دامها مورد استفاده است و ریشه اش هیزمی مناسب برای مصرف زمستان اهالی به دست می دهد . در فواصل این درختچه ها بوته های علوفه دامی رشد مناسبی دارد و انواع این علوفه ها از نوع علوفه مراتعی است كه در قسمت اعظم دامنه كوههای این منطقه وجود دارد .

كما ـ هركول ـ خارشه ـ علف مرغی ـ تهله ـ كرفس ـ تره كوهی ـ سیركوهی ـ جاشیر ـ جار ـ كشو .

 

جنگلهای استان

جنگلهای استان از نظر جغرافیایی در ردیف جنگلهای غرب و جنوب غرب كشور محسوب می شوند. مساحت جنگلهای استان در حدود 307 هزار هكتار است و به صورت نواری از كوههای بازفت (شهرستان كوهرنگ) شروع و به ارتفاعات فلارد (شهرستان لردگان) ختم می شوند. پنج منطقه بازفت، اردل، لردگان، دوراهان و فلارد كانونهای عمده جنگلهای استان هستند. 98 درصد پوشش عمده جنگلی را در این مناطق، بلوط غرب تشكیل می دهد. دیگر گونه های جنگلی عبارتند از: زبان گنجشك، پسته وحشی، زالزالك، گردو، كیكم، بادام، انجیر كوهی، سماق و..

 

نام منطقه

فاصله تا شهركرد (كیلومتر)

نواحی عمده جنگلی

بازفت

اردل

180

80

تلخه دان، ولسگاه، كچوز، چهك

دیناران، شیاسی، شلیل، دورك، دوپلان، گندمكار، سبزكوه، سرخون

لردگان

فلارد

دو راهان

150

150

120

منج، بیدله، بارز، بردكارخانه، شوارز

پروز، منارجان، دم آب

گردبیشه، شمس آباد، سرپیر

 

 ارتفاعات استان

كوههای بلند زاگرس به صورت نواری در تمام استان از شمال غرب تا جنوب شرق امتداد دارند. بطوری كه 76 درصد مساحت استان را كوهها و تپه ها تشكیل می دهد. معروفترین ارتفاعات استان زردكوه می باشد و مرتفع ترین قله آن كلونجی نام دارد. ارتفاعات زردكوه به دلیل یخچالها و شكل خاص مورد توجه كوهنوردان كشور است كه در فصول مختلف به قلل آن صعود می كنند. در مسیر صعود به ارتفاعات هفت تنان و شاه شهیدان سه جان پناه برای كوهنوردان احداث گردیده است. كوههای یلند زاگرس به صورت نواری در تمام استان از شمال غرب تا جنوب شرق امتداد دارند.

 

نام كوه

ارتفاع (متر)

 

نام كوه

ارتفاع (متر)

زردكوه

شاه شهیدان

هفت تنان

گره

فردان

میلی

4500

4100

4000

3975

3937

3903

كلار

ونك

ریگ

سالدران

چرو

سبزكوه

3820

3803

3650

3621

3595

3548

 

نوشته شده در تاریخ جمعه 17 تیر 1390    | توسط:    |    |
نظرات()